Tản văn cuối tuần: Nhớ ông phó cối

Thứ Bảy, 06/08/2022 07:18 GMT+7

Chữ “phó” khi xưa gắn với một chức dịch ở làng là phó lý, đứng sau lý trưởng. Chữ phó lại còn gắn với nghề. Ngày trước thợ làm nghề giỏi giang ở vị trí thợ cả thì được thêm chữ phó ở đầu: Phó mộc, phó may, phó cối, phó lò (lò gạch). Đó là những người một mình xoay trần làm chủ một nghề, làm chủ việc mình làm chứ không phải người sai vặt, làm thuê ở nghề đó.
Tản văn cuối tuần: Cái quạt thóc một thời

Tản văn cuối tuần: Cái quạt thóc một thời

Thăm Việt phủ Thành Chương, bất ngờ gặp cái quạt giấy dùng quạt thóc, cái quạt mà đã dần mờ trong kí ức tôi, nếu nó không được nhắc lại trên bức vách.
Đóng cối là nghề đòi hỏi người có sức khỏe như thợ đấu, đô vật, một mình xoay trần với công việc. Bác Ngọc ở xóm Phố chỗ tôi người cao to lực lưỡng là bác phó cối cuối cùng tôi được biết đến trước khi nghề đóng cối thất truyền.
Đóng một cái cối xay thợ giỏi phải mất ba ngày. Chỉnh sửa có khi kéo ra đến bốn năm ngày. Đóng xong phải để cho đất hai thớt cối khô dóc, dăm được cố định, lâu cả tháng mới dùng được.
Đầu tiên là phải chuẩn bị sẵn hai khúc tre đực già đóng chữ thập làm bệ. Đầu ngoài mỗi khúc đều có chốt chân. Giữa chữ thập đặt “ngõng cối” bằng gỗ tốt, cao lên bằng thớt trên. Ngõng giữ cho “thớt cối” cố định khi xay. Cối có hai thớt trên và dưới, có “vành cối” giữ gạo khi xay. Có “tai cối” mắc “tràng xay”. Ngày trước, thóc đổ bồ, muốn có gạo ăn phải xay giã. Xay lúa là công việc nặng nhọc trong gia đình. Nhưng thóc tươi gạo mới, hạt cơm bao giờ cũng dẻo thơm hơn cả gạo xuất khẩu đóng bao ngày nay.
Chú thích ảnh
Tranh minh họa Đỗ Đức
Nguyên liệu của thợ đóng cối chỉ ba loại: Đất, tre và gỗ. Gỗ sồi chẻ làm dăm cối, gỗ nhãn làm ngõng. Còn tràng xay thì gỗ nào cũng được. Tre già chẻ ra nan tròn, chuốt kĩ làm nan đan vành và khuôn thớt cối. Cuối cùng là đất sét được làm sạch, loại hết sỏi sạn để nhồi hai thớt. Đây là công việc nặng. Chày giã đất làm thớt cối to cỡ bắp chân, thường là dùng làm đòn gánh.
Trừ đất mang theo, còn các bộ phận mô tả trên thì phó cối có thể làm sẵn ở nhà.
Cối xay thóc chín hay sống phụ thuộc rất nhiều vào đường xoáy khi đóng “dăm cối”. Cối đóng xong phải xay thử, xem mẻ xay sống chín thế nào để phó cối điều chỉnh lại đường răm. Thóc xuống sống nhiều, có khi phải phá thớt cối, nhổ dăm, chành đất đóng lại.
Có câu đố về cái cối xay: “Một trăm tấm ván, một vạn thằng quân, thằng nào cởi trần, thì chui xuống trước”!
Cối xay có nhiều kiểu. Có kiểu không có vành, có kiểu vành đóng bằng gỗ mà không đan nan tre. Nhưng bây giờ nghề đống cối đã thất truyền vì không ai dùng cối xay. Bây giờ, máy xay xát làm nhanh hơn nhiều.
Chữ phó trong phó cối nay chỉ còn trong thành ngữ “Ăn như phó cối”, nghĩa là phó cối ăn rất khỏe!
Họa sĩ Đỗ Đức
Họ tên*
Email*

sxmn   ngày 22 tháng 2 năm 2022

vtv6   xem vietnam vs indonesia

xsdt   bảng xếp hạng euro 2021

xsmb   ket qua bong da hom nay

xsmn   soi keo anh vs dan mach

xstg   tin bong ngoai hang anh

xstn   xem truc tiep euro 2021

xsvl   xem trực tiếp euro 2021

so xo   bong da anh ngoai hang

xshvm   bong da ngoai hang anh

xshxm   bong da truc tiep euro

cup c1   buoc nhay hoan vu 2016

cúp c1   bóng đá ngoại hạng anh

cúp c2   chuc mung nam moi 2021

xshcmm   du doan bong da homnay

bxh anh   du lịch giải uefa euro

kèo đức   hoang thuy linh gil le

soi keo   ket qua ngoai hang anh

soi kèo   kết quả ngoại hạng anh

thethao   kết quả xổ số miền nam

xsmn tn   lich thi dau euro 2020

quần vợt   lich thi dau euro 2021

the thao   lịch thi đấu euro 2020

xsmn 2/5   soi keo italy vs wales

xsmn 4/5   truc tiep olympic 2021

xsmn 5/5   trực tiếp bóng đá vtv6

xsmn 8/5   van hoa tin tuc online

xsmn 9/5   vtv6 truc tiep bong da

bong da y   vtv6 trực tiếp bóng đá

ddkqxs tn   xổ số miền bắc hôm nay

keo anh y   xổ số miền nam hôm nay

keonhacai   bang xep hang bong da

nhan dinh   cuoc chien thuong luu

truc tiep   kèo nhà cái world cup

tỷ lệ kèo   kèo trận pháp hôm nay

xsmn 10/4   lịch thi đấu việt nam

xsmn 10/5   soi keo ha lan vs sec

xsmn 11/1   sở kiều truyện phần 2

xsmn 11/5   xem bong da euro 2021

xsmn 14/4   xem bong da truc tiep

xsmn 14/5   xem truc tiep bong da

xsmn 22/4   bao van hoa the thao

xsmn 25/1   kèo hà lan vs ch séc

ket qua c1   kèo trận đức tối nay

kèo cúp c1   lịch thi đấu bóng đá

xsbd 19/11   tin chuyen nhuong mu

xsmn 27/11   tin chuyển nhượng mu

xsmn 28/11   truyện cười tiếu lâm

bong da anh   xem euro 2021 online

bts tin tức   bong da tay ban nha

keo nha cai   giải ngoại hạng anh

keo nha cái   kèo nhà cái hôm nay

keo nhà cái   kết quả bóng đá anh

nha cai com   lich thi dau laliga

tin tuc bts   lịch ngoại hạng anh

bao the thao   mộng tỉnh trường an

ho vinh khoa   the thao va van hoa

kèo anh vs ý   truc tiep euro 2021

lich am 2021   truc tiep mu vs psg

lịch âm 2021   xem bong da olympic

ngoại hạng a   chúc mừng tết 2021

tin the thao   keo nha cai cup c1

tin tuc kpop   keonhacai việt nam

tin tức kpop   lịch vạn niên 2021

xo so t ninh   soi kèo ý vs wales

xsmb hôm nay   thời tiết ngày mai

chúc tết 2019   tin nhanh the thao

ket qua so xo   tin thethao com vn

ket qua xo so   tỷ lệ kèo malaysia

kèo trận pháp   van hoa the thao

thethaovanhoa   xem bong da euro

thư vũ gemini   y vs tay ban nha

truực tiếp k+   bong da truc tiep

tử vi hôm nay   bóng đá trực tiếp

xổ số hôm nay   cau chuc tet 2022

keo nha cai c1   cúng vía thần tài

kết quả cúp c1   ha lan vs ukraine

lich euro 2021   keonhacai hôm nay

ngoại hạng anh   kèo hà lan vs séc

nhận định trận   kèo hà lan và séc

rap viet tap 6   lich bong da euro

so xo mien bac   lời chúc tết 2022

so xo mien nam   nam em lãnh thanh

truc tiep euro   soi kèo tottenham

trực tiếp euro   ti le keo nha cai

trực tiếp vtv6   truc tiep bong da

tử vi ngày mai   trực tiếp bóng đá

vanhoa thethao   ty le keo nha cai

vtv6 trực tiếp   tỷ lệ kèo nhà cái

vu thi anh thu   soi kèo nhà cái

xổ số miền bắc   tin bong da anh

xổ số miền nam   tin the thao vn

anh vs dan mach   tu vi hang ngay

banh mi ong mau   vanhoa the thao

hien ho dai gia   bts tin mới nhất

keo nha cai k 1   ket qua xo so mn

ket qua bong da   penthouse phan 3

kèo nhà cái đức   soi keo y vs anh

lịch thi đấu c1   the thao van hoa

anh tú diệu nhi   thethaovanhoa vn

soi keo nha cai   soi kèo chelsea

nguyễn phương hằng là ai

lịch thi đấu bóng đá anh

loi chuc mung giang sinh

trực tiếp bóng đá hôm nay

truc tiep bong da hom nay

tin tuc the thao viet nam

tin tuc the thao giai tri

nhận định kèo tây ban nha

mu vs newcastle trực tiếp

xem bong da truc tiep vtv6

vtv6 trực tiếp bóng đá u22

trực tiếp bóng đá việt nam

truc tiep bong da viet nam

soi kèo u23 châu á hôm nay

kèo nhà cái ngoại hạng anh

keo nha cai ngoai hang anh

bang xep hang olympic 2021

trực tiếp bóng đá euro 2021

truc tiep vietnam indonesia

truc tiep bong da euro 2021

thiep chuc tet tan suu 2021

soi keo brazil vs argentina

lịch thi đấu ngoại hạng anh

lich thi dau ngoai hang anh

giải bóng đá ngoại hạng anh

giai bong da ngoai hang anh

thiệp chúc mừng năm mới 2022

kết quả bóng đá olympic 2021

kèo trận tây ban nha tối nay

cuộc chiến thượng lưu phần 3

cuoc chien thuong luu phan 2

trực tiếp chung kết euro 2021

truc tiep bong da nam olympic

truc tiep bong da keo nha cai

lịch thi đấu bóng đá việt nam

xem bong da viet nam indonesia

vtv6 trực tiếp bóng đá hôm nay

trực tiếp bóng đá olympic 2021

nhận định trận burnley đêm nay

lịch trực tiếp bóng đá hôm nay

lich truc tiep bong da olympic

lich thi dau copa america 2021

xem trực tiếp bóng đá euro 2021

xem bong da truc tiep euro 2021

kèo nhà cái vòng loại world cup

lịch trực tiếp bóng đá euro 2021

xem ngày tốt mở hàng đầu năm 2021

serie ông chồng nấu ăn tại gia 07

xem bóng đá trực tiếp hôm nay vtv6

trực tiếp bóng đá việt nam hôm nay

vtv6 trực tiếp bóng đá hôm nay hagl

vtv6 trực tiếp bóng đá hôm nay 2021

tin chuyen nhuong manchester united

serie nấu ăn cực ngon của hot boy 04

tường thuật trực tiếp bóng đá hôm nay

lịch thi đấu bóng đá nam olympic 2021

bảng tổng sắp huy chương olympic 2021

serie coffe nói chuyện về cuộc sống 04

trực tiếp bóng đá việt nam hôm nay hagl

lịch thi đấu bóng đá việt nam hôm nay vtv6

trực tiếp bóng đá việt nam hôm nay v league

trực tiếp bóng đá việt nam hôm nay trên vtv6

trực tiếp việt nam malaysia ketquabongda.live

link xem bóng đa trực tiếp buriram vs clb tphcm.